Sağlık Rehberi

Spastisite, kasların istemsiz şekilde kasılmasıyla ortaya çıkan bir hareket bozukluğudur.
Bu durumun temel nedeni kasların kendisi değil, beynin gevşeme komutlarını kaslara iletememesidir.
Yani sorun kaslarda değil, kaslara ulaşamayan sinir sinyallerindedir.

Selektif Dorsal Rizotomi (SDR), bu bozuk sinyal iletimini düzenlemeyi hedefleyen ileri bir cerrahi yöntemdir.
Doç. Dr. Özkan Çeliker’in de sıklıkla belirttiği gibi, bu ameliyat kas gücünü azaltmak için değil, hareketi kontrol altına alarak çocuğa daha özgür bir yaşam sunmak için yapılır.

Spastisite Nedir?

Spastisite, merkezi sinir sistemindeki (özellikle beyindeki) hasar nedeniyle kas tonusunun artmasıdır.
Beyinden kaslara “gevşe” sinyali ulaşmadığında, kaslar sürekli kasılı kalır.
Bu durum çocuklarda:

• Yürüyüş bozukluğu,

• Kas sertliği,

• Denge problemleri,

• Postür bozuklukları gibi sorunlara neden olabilir.

Spastisite özellikle serebral palsi (CP) gibi nörolojik durumlarda sık görülür.
Tedavi edilmediğinde hem fiziksel hareketliliği hem de günlük yaşam kalitesini ciddi biçimde etkiler.

SDR Ameliyatı Nasıl Bir İşlemdir?

Selektif Dorsal Rizotomi ameliyatı, omurilik seviyesinde mikroskop altında yapılan hassas bir cerrahi girişimdir.
Beyni hedef almaz; işlem doğrudan omurilikteki sinir kökleri üzerinde gerçekleştirilir.

Ameliyat sırasında:

• Omuriliğin alt kısmında yer alan duyusal sinir kökleri tek tek test edilir,

• Aşırı kasılmaya neden olan sinir lifleri tespit edilir,

• Yalnızca bu “gereksiz” kasılma sinyali gönderen lifler kesilerek sinir–kas dengesi yeniden kurulur.

Sonuç olarak, kaslar beyinle daha sağlıklı iletişim kurmaya başlar.
Amaç kas gücünü azaltmak değil, kontrollü hareket kazandırmaktır.

SDR Ameliyatı Beyni mi, Omuriliği mi Etkiler?

Bu sık sorulan bir sorudur.
SDR ameliyatı beyni etkilemez.
Cerrahi işlem tamamen omurilik düzeyinde, yani sinir sinyallerinin geçtiği bölgede yapılır.

Ancak bu girişimin etkileri beyinden gelen sinyallerin daha doğru iletilmesini sağladığı için, çocuğun hareket koordinasyonu, denge ve yürüyüş becerisi üzerinde belirgin bir iyileşme yaratır.
Yani operasyon omuriliği hedef alır, ancak etkisi beynin yönettiği tüm hareket sistemine yansır.

Ameliyat Sonrası Süreç

SDR sonrasında en önemli aşama, yoğun ve düzenli fizik tedavi sürecidir.
Ameliyat kas tonusunu düzenler, ancak yeni hareket paternlerinin kalıcı hale gelmesi fizik tedaviyle mümkün olur.

Tedavi sonrası süreçte:

• Yürüyüş dengesi belirgin şekilde artar,

• Postür ve oturma dengesi iyileşir,

• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık artar,

• Kas ağrıları ve sertlik azalır.

Doç. Dr. Özkan Çeliker, SDR’nin en iyi sonuç verdiği hastalarda cerrahi ve rehabilitasyonun birlikte planlanması gerektiğini vurgular.

Sıkça Sorulan Sorular

1. SDR ameliyatı hangi hastalarda uygulanır?
Genellikle spastisiteye bağlı hareket kısıtlılığı yaşayan, özellikle serebral palsi tanılı çocuklarda uygulanır. Uygunluk değerlendirmesi nörolojik muayene, kas tonusu ve yürüyüş analizleriyle yapılır.

2. Ameliyat kalıcı bir çözüm sağlar mı?
Evet. SDR, aşırı kasılmaya neden olan sinir liflerini kalıcı olarak ortadan kaldırır. Ancak uzun vadeli başarı, düzenli fizik tedaviyle desteklendiğinde sağlanır.

3. Çocuk yürüyebiliyor olmalı mı?
Ameliyat öncesinde en az destekli yürüyüş potansiyeli olması idealdir. Ancak bazı durumlarda erken dönemde yapılması gelecekteki yürüme yetisini koruyabilir.

4. SDR sonrası ne kadar sürede iyileşme görülür?
İlk haftalarda kas gevşemesi fark edilir, ancak dengeli ve kontrollü yürüyüş gelişimi birkaç ay süren fizik tedavi sürecinden sonra belirginleşir.

5. SDR ameliyatı riskli midir?
Tüm cerrahi işlemlerde olduğu gibi belirli riskler vardır, ancak mikroskop altında ve deneyimli ekiplerce yapıldığında komplikasyon oranı düşüktür.

Sonuç

Selektif Dorsal Rizotomi (SDR), spastisite tedavisinde omurilik kaynaklı bir çözüm sunar.
Beyni değil, sinir iletim yollarını hedef alarak kasların aşırı kasılmasını kontrol altına alır.
Fizik tedaviyle desteklendiğinde çocukların yürüyüşü, dengesi ve özgüveni gözle görülür biçimde gelişir.

Doç. Dr. Özkan Çeliker’in de ifade ettiği gibi; SDR yalnızca bir ameliyat değil, çocuğun hareket özgürlüğüne yeniden kavuşmasının ilk adımıdır.